Awgust aýynda himikler uzak wagtlap mümkin däl ýaly görünýän zady edip biljekdiklerini yglan etdiler: iň çydamly durnukly organiki hapalaýjylaryň käbirini ýeňil şertlerde dargatmak. Köplenç hemişelik himiki maddalar diýlip atlandyrylýan per- we poliftoralkil maddalary (PFAS) daşky gurşawda we bedenimizde howply tizlikde toplanýar. Olaryň berkligi, uglerod-ftor baglanyşygynyň kyn döwülmegine esaslanýar, PFAS-y suw geçirmeýän we ýapyşmaýan örtükler we ýangyn söndüriji köpükler hökmünde aýratyn peýdaly edýär, ýöne bu himiki maddalaryň asyrlaryň dowamynda saklanyp galýandygyny aňladýar. Bu uly birleşmeler synpynyň käbir agzalarynyň zäherlidigi bellidir.
Demirgazyk-Günbatar Uniwersitetiniň himigi William Dichtel we şol wagtky aspirant Brittany Trang tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän topar perfluoralkil karboksil kislotalarynda we PFAS-yň başga bir klasynyň bir bölegi bolan GenX himiki maddasynda gowşaklyk tapdy. Birleşmeleri erginde gyzdyrmak himiki maddalaryň karboksil kislotasy toparyndan aýrylýar; natriý gidroksidiniň goşulmagy galan işi ýerine ýetirýär we fluorid ionlaryny we deňeşdirme boýunça zyýansyz organiki molekulalary galdyrýar. Örän güýçli C-F baglanyşygynyň bu bozulmasy diňe 120 °C-de amala aşyrylyp bilner (Science 2022, DOI: 10.1126/science.abm8868). Alymlar bu usuly PFAS-yň beýleki görnüşlerine garşy synagdan geçirmegi umyt edýärler.
Bu işden öň, PFAS-y dikeltmek üçin iň gowy strategiýalar birleşmeleri saklamak ýa-da olary örän ýokary temperaturada köp mukdarda energiýa ulanyp parçalamakdy - bu hatda doly netijeli bolup bilmez diýip, Wooster kollejiniň himigi Jennifer Faust aýdýar. "Şonuň üçin bu pes temperatura prosesi hakykatdanam geljegi uly" diýip, ol aýdýar.
Bu täze bölmek usuly, PFAS baradaky 2022-nji ýylyň beýleki netijeleriniň kontekstinde has-da gowy kabul edildi. Awgust aýynda Ian Cousins-iň ýolbaşçylygyndaky Stokholm uniwersitetiniň ylmy işgärleri dünýäde ýagyş suwunyň düzüminde ABŞ-nyň Daşky gurşawy goramak agentliginiň içimlik suwundaky şol himiki madda üçin maslahat berýän derejesinden ýokary bolan perfluorooktanoik kislotanyň (PFOA) derejesiniň bardygyny habar berdiler (Environ. Sci. Technol. 2022, DOI: 10.1021/acs.est.2c02765). Barlagda ýagyş suwunda hem beýleki PFAS-yň ýokary derejesi tapyldy.
“PFOA we PFOS [perfluoroktansulfon turşusy] onlarça ýyl bäri öndürilmeýär, şonuň üçin bu olaryň nähili durnuklydygyny görkezýär” diýip, Faust aýdýar. “Men olaryň şeýle köp boljakdygyny pikir etmeýärdim”. Ol Kazinsiň işi, “aslynda aýsbergiň ujy” diýýär. Faust ABŞ-nyň ýagyş suwunda bu köne birleşmelerden has ýokary konsentrasiýalarda EPA tarapyndan yzygiderli gözegçilik edilmeýän PFAS-yň täze görnüşlerini tapdy (Daşky gurşaw. Ylym: Prosesleriň täsirleri 2022, DOI: 10.1039/d2em00349j).
Ýerleşdirilen wagty: 2022-nji ýylyň 19-njy dekabry