Bu täsin açyşlar şu ýyl C&EN redaktorlarynyň ünsüni özüne çekdi
Krystal Vaskes tarapyndan
PEPTO-BISMOL SYRLARY
Kredit: Nat. Commun.
Wismut subsalisilatynyň gurluşy (Bi = gülgüne; O = gyzyl; C = çal)
Şu ýyl Stokholm uniwersitetiniň ylmy işgärleri topary asyrlyk syry açdy: Pepto-Bismolyň işjeň maddasy bolan bismut subsalisilatynyň gurluşy (Nat. Commun. 2022, DOI: 10.1038/s41467-022-29566-0). Elektron difraksiýasyny ulanyp, ylmy işgärler birleşmäniň taýajyk ýaly gatlaklarda ýerleşýändigini anykladylar. Her taýajyň merkezinde kislorod anionlary üç we dört bismut kationyny birleşdirip, nobatma-nobat hereket edýär. Şol bir wagtyň özünde, salisilat anionlary karboksil ýa-da fenol toparlary arkaly bismut bilen utgaşýar. Barlagçylar elektron mikroskopiýa usullaryny ulanyp, gatlaklaryň birleşmeginde hem üýtgeşiklikleri tapdylar. Olar bu tertipsiz düzülişiň bismut subsalisilatynyň gurluşynyň alymlardan näme üçin şeýle uzak wagtlap gaça durandygyny düşündirip biljekdigine ynanýarlar.
Surat: Roozbeh Jafari tarapyndan berildi
Bilege ýelmeşdirilen grafen sensorlary gan basyşynyň yzygiderli ölçeglerini üpjün edip bilýär.
GAN BASYŞYGY TATUIRLERI
100 ýyldan gowrak wagt bäri gan basyşyňyzy gözegçilikde saklamak, eliňizi üflenýän manžet bilen gysmagy aňladýardy. Emma, bu usulyň bir kemçiligi, her ölçeg adamyň ýürek-damar saglygynyň diňe kiçi bir görnüşini görkezýär. Emma 2022-nji ýylda alymlar gan basyşyny birnäçe sagatlap yzygiderli gözegçilikde saklap bilýän wagtlaýyn grafen "tatuirowkasyny" döretdiler (Nat. Nanotechnol. 2022, DOI: 10.1038/s41565-022-01145-w). Uglerod esasly sensorlar toplumy geýýän adamyň goluna kiçi elektrik toklaryny ibermek we toguň bedeniň dokumalaryndan geçende naprýaženiýanyň nähili üýtgeýändigini gözegçilikde saklamak arkaly işleýär. Bu gymmatlyk gan göwrüminiň üýtgemeleri bilen baglanyşyklydyr, kompýuter algoritmi muny sistolik we diastolik gan basyşynyň ölçeglerine öwürip biler. Barlagyň awtorlarynyň biri, Tehas A&M uniwersitetiniň Roozbeh Jafariniň aýtmagyna görä, enjam lukmanlara hassanyň ýürek saglygyny uzak wagtlap gözegçilik etmegiň aňsat usulyny hödürlär. Şeýle hem, bu lukmançylyk hünärmenlerine gan basyşyna täsir edýän goşmaça faktorlary, mysal üçin, lukmana stresli baryp görmek ýaly faktorlary anyklamaga kömek edip biler.
ADAM TARAPYNDAN DÖREDILEN RADIKALLAR
Karz: Mikal Şlosser / TU Daniýa
Barlagçylar adamlaryň içerki howanyň hiline nähili täsir edýändigini öwrenmek üçin dört meýletinçi howa gözegçiligi astyndaky otagda oturdylar.
Alymlar arassalaýjy serişdeleriň, boýagyň we howa arassalaýjylaryň hemmesiniň içerki howanyň hiline täsir edýändigini bilýärler. Barlagçylar şu ýyl adamlaryň hem täsir edip biljekdigini anykladylar. Klimat gözegçiligi astyndaky kameranyň içine dört meýletinçini ýerleşdirmek bilen, topar adamlaryň derisindeki tebigy ýaglaryň howadaky ozon bilen reaksiýa girip, gidroksil (OH) radikallaryny öndürip biljekdigini anyklady (Science 2022, DOI: 10.1126/science.abn0340). Bu ýokary reaksiýaly radikallar emele gelenden soň, howadaky birleşmeleri oksidleşdirip we zyýanly molekulalary öndürip bilýär. Bu reaksiýalara gatnaşýan deri ýagy skwalen bolup, ol ozon bilen reaksiýa girip, 6-metil-5-gepten-2-on (6-MHO) emele getirýär. Soňra ozon 6-MHO bilen reaksiýa girip, OH emele getirýär. Barlagçylar bu işiň esasynda adam tarapyndan döredilen gidroksil radikallarynyň derejesiniň dürli daşky gurşaw şertlerinde nähili üýtgeýändigini derňemegi meýilleşdirýärler. Şol bir wagtyň özünde, olar bu açyşlaryň alymlaryň içerki himiýany nähili baha berýändigini täzeden gözden geçirmegine sebäp boljakdygyna umyt edýärler, sebäbi adamlar köplenç zyňyndylaryň çeşmesi hökmünde görülmeýär.
GURBAGALAR ÜÇIN HOWPSUZ YLYM
Gurbagalaryň özlerini goramak üçin bölüp çykarýan himiki maddalaryny öwrenmek üçin ylmy işgärler haýwanlardan deri nusgalaryny almaly. Emma bar bolan nusga almak usullary köplenç bu näzik amfibiýalara zyýan ýetirýär ýa-da hatda ewtanaziýa talap edýär. 2022-nji ýylda alymlar haýwanlaryň arka tarapynda bar bolan alkaloidleri ýygnamak üçin galam ýaly nusga alýan MasSpec Pen atly enjam arkaly gurbagalardan nusga almak üçin has ynsanperwer usul işläp düzdüler (ACS Meas. Sci. Au 2022, DOI: 10.1021/acsmeasusciau.2c00035). Enjam Ostin şäherindäki Tehas uniwersitetiniň analitik himigi Liwiýa Eberlin tarapyndan döredildi. Ol aslynda hirurglara adam bedenindäki sagdyn we rak dokumalaryny tapawutlandyrmaga kömek etmek üçin niýetlenendi, ýöne Eberlin Stenford uniwersitetiniň biology we gurbagalaryň alkaloidleri nähili metabolizasiýa edýändigini we sekwestrasiýa edýändigini öwrenýän Loren O'Konnell bilen duşuşandan soň, bu guralyň gurbagalary öwrenmek üçin ulanylyp bilinjekdigini düşündi.
Kredit: Liwiýa Eberlin
Mass-spektrometriýa galamy haýwanlara zyýan ýetirmezden zäherli gurbagalaryň derisinden nusga alyp bilýär.
Karz: Ylym / Zhenan Bao
Uzalýan, geçiriji elektrod osminogyň myşsalarynyň elektrik işjeňligini ölçäp bilýär.
OSKINOPAT ÜÇIN LAÝYK ELEKTRODLAR
Bioelektronikany dizaýn etmek ylalaşyk sapagy bolup biler. Çeýe polimerler elektrik häsiýetleri gowulaşanda köplenç berk bolýarlar. Emma Stenford uniwersitetiniň Ženan Bao tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän ylmy işgärler topary iki dünýäniň iň gowularyny birleşdirýän, hem uzalýan, hem-de geçiriji elektrod oýlap tapdy. Elektrodyň iň esasy garşylygy onuň özara baglanýan bölekleridir - her bir bölek beýlekisiniň häsiýetlerine garşy durmazlyk üçin geçirijilikli ýa-da çeýe bolmak üçin optimizirlenen. Öz ukyplaryny görkezmek üçin Bao elektrody syçanlaryň beýni sütüninde neýronlary höweslendirmek we osminogyň myşsalarynyň elektrik işjeňligini ölçemek üçin ulandy. Ol iki synagyň netijelerini Amerikan Himiýa Jemgyýetiniň 2022-nji ýylyň güýzünde geçirilen duşuşygynda görkezdi.
OK ÖÇÜRMÄÝÄN AGAÇ
Kredit: ACS Nano
Bu agaç sowut oklary minimal zyýan bilen yzyna serpikdirip bilýär.
Şu ýyl Huazhong Ylym we Tehnologiýa Uniwersitetiniň Huiçiao Li tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän ylmy işgärler topary 9 mm rewolwerden atylan okuň yzy bilen serpikdirip biljek derejede güýçli agaç sowut döretdiler (ACS Nano 2022, DOI: 10.1021/acsnano.1c10725). Agaçyň berkligi onuň lignosellyuloza we özara baglanyşykly siloksan polimeriniň çalyşýan listlerinden gelip çykýar. Lignosellyuloza ikinji derejeli wodorod baglanyşyklary sebäpli döwülmäge garşy durýar, bu baglanyşyklar döwülende täzeden emele gelip bilýär. Şol bir wagtyň özünde, çeýe polimer urlanda has berk bolýar. Materialy döretmek üçin Li pirarukudan ylham aldy, bu piranalaryň dişlerine çydamly derejede berk derisi bolan Günorta Amerika balygydyr. Agaç sowut polat ýaly beýleki zarbalara çydamly materiallardan has ýeňil bolany üçin, ylmy işgärler agajyň harby we awiasiýa ulanylyşynyň mümkindigine ynanýarlar.
Ýerleşdirilen wagty: 2022-nji ýylyň 19-njy dekabry