6 bilermen himiýanyň 2023-nji ýyl üçin uly meýillerini çaklaýar
Akademiýa we senagat himikleri geljek ýyl nämeleriň habar başlyklarynda boljakdygyny ara alyp maslahatlaşýarlar
Surat: Will Ludwig/C&EN/Shutterstock
MAHER EL-KADY, NANOTEHNOLOGIÝA ENERGIÝASYNYŇ BAŞ TEHNOLOGIÝA DIREKTORY WE ELEKTROKIMIK, KALIFORNIÝA UNIWERSITETI, LOS ANJELES
Surat: Maher El-Kadynyň rugsady bilen
“Gazylyp alynýan ýangyçlara garaşlylygymyzy aradan aýyrmak we uglerod zyňyndylaryny azaltmak üçin ýeke-täk hakyky alternatiwa öýlerden awtoulaglara çenli ähli zady elektrikleşdirmekdir. Soňky birnäçe ýylyň dowamynda biz has güýçli batareýalary işläp düzmekde we öndürmekde uly üstünliklere eýe bolduk, bu bolsa işe we dostlarymyza we maşgala agzalarymyza baryp görmek usulymyzy düýpli üýtgetmegine garaşylýar. Elektrik energiýasyna doly geçmegi üpjün etmek üçin energiýa dykyzlygynyň, gaýtadan doldurmak wagtynyň, howpsuzlygyň, gaýtadan işlemegiň we kilowatt-sagadyň bahasynyň has-da gowulandyrylmagy zerurdyr. 2023-nji ýylda has köp elektrik awtoulaglaryny ýola goýmaga kömek etmek üçin bilelikde işleýän himikleriň we material alymlarynyň sanynyň artmagy bilen batareýa barlaglarynyň has-da ösmegine garaşyp bolýar.”
KLAUS LACKNER, ARIZONA ŞTAT UNIWERSITETI, NEGATIW KÖMÜRGÖR GAZY EGIRMELERI MERKEZINIŇ DIREKTORY
Kredit: Arizona Döwlet Uniwersiteti
“COP27-den başlap [noýabr aýynda Müsürde geçirilen halkara daşky gurşaw konferensiýasy], 1,5 °C howa maksady kynlaşdy we uglerody aýyrmagyň zerurdygyny nygtady. Şonuň üçin 2023-nji ýylda howa arkaly gönüden-göni tutmak tehnologiýalarynda öňegidişlikler bolar. Olar negatiw zyňyndylara ölçeklenip bolýan çemeleşme hödürleýär, ýöne uglerod galyndylaryny dolandyrmak üçin gaty gymmat. Şeýle-de bolsa, howa arkaly gönüden-göni tutmak kiçiden başlap, ölçeginden has köp sanda ösüp biler. Gün panelleri ýaly, howa arkaly gönüden-göni tutmak enjamlary hem köpçülikleýin öndürilip bilner. Köpçülikleýin önümçilik çykdajylaryň uly möçberde azalandygyny görkezdi. 2023-nji ýyl hödürlenýän tehnologiýalaryň haýsysynyň köpçülikleýin önümçilikde bolýan çykdajylaryň azaldylmagyndan peýdalanyp biljekdigine göz aýlap biler.”
RALF MARQUARDT, EVONIK INDUSTRIES COMPANY-NYŇ BAŞ INNOWASIÝA DIREKTORY
Kredit: Evonik Industries
“Howanyň üýtgemeginiň öňüni almak möhüm wezipe. Bu diňe serişdeleri has az ulansak üstünlik gazanyp biler. Munuň üçin hakyky aýlawly ykdysadyýet möhümdir. Himiýa senagatynyň muňa goşýan goşandyna innowasion materiallar, täze prosesler we eýýäm ulanylan önümleri gaýtadan işlemäge ýol açmaga kömek edýän goşundylar girýär. Olar mehaniki gaýtadan işlemegi has netijeli edýär we esasy pirolizden hem soň manyly himiki gaýtadan işlemegi mümkin edýär. Galyndylary gymmatly materiallara öwürmek himiýa senagatynyň tejribesini talap edýär. Hakyky aýlawda galyndylar gaýtadan işlenilýär we täze önümler üçin gymmatly çig mal bolýar. Şeýle-de bolsa, biz çalt bolmaly; geljekde aýlawly ykdysadyýeti üpjün etmek üçin täzeliklerimize häzir zerurlyk bar.”
SARA E. O'KONNOR, MAKS PLANK ADYNDAKY HIMIKI EKOLOGIÝA INSTITUTYNYŇ TEBIGY ÖNÜMLERIŇ BISINTEZI BÖLÜMINIŇ DIREKTORY
Kredit: Sebastian Reuter
““-Omika” usullary bakteriýalaryň, kömelekleriň, ösümlikleriň we beýleki organizmleriň çylşyrymly tebigy önümleri sintezlemek üçin ulanýan genlerini we fermentlerini açmak üçin ulanylýar. Soňra bu genler we fermentler, köplenç himiki prosesler bilen bilelikde, sansyz molekulalar üçin ekologiýa taýdan arassa biokatalitik önümçilik platformalaryny işläp düzmek üçin ulanylyp bilner. Indi biz bir öýjükde “-omika” edip bileris. Men bir öýjükli transkriptomikanyň we genomikanyň bu genleri we fermentleri tapmagyň tizligini nähili özgerdýändigini göreris diýip çaklaýaryn. Mundan başga-da, indi bir öýjükli metabolomika mümkin bolup, bu bize aýratyn öýjüklerdäki himiki maddalaryň konsentrasiýasyny ölçäp, öýjügiň himiki zawod hökmünde nähili işleýändigini has takyk görkezýär.”
RIÇMOND SARPONG, ORGANIKI HIMIK, KALIFORNIÝA UNIWERSITETI, BERKLI
Kredit: Niki Stefanelli
“Organiki molekulalaryň çylşyrymlylygyny has gowy düşünmek, mysal üçin, gurluş çylşyrymlylygyny we sinteziň aňsatlygyny nädip tapawutlandyrmalydygy, maşyn öwrenmegindäki ösüşlerden ýüze çykmagy dowam eder, bu bolsa reaksiýa optimizasiýasynyň we çaklamasynyň tizlenmegine getirer. Bu ösüşler himiki giňişligi diwersifikasiýalaşdyrmak barada pikirlenmegiň täze usullaryny döreder. Munuň bir usuly molekulalaryň çetki böleklerine üýtgetmeler girizmek, beýlekisi bolsa molekulalaryň skeletlerini redaktirläp, molekulalaryň özenine üýtgeşmelere täsir etmekdir. Organiki molekulalaryň özenleri uglerod-uglerod, uglerod-azot we uglerod-kislorod baglanyşyklary ýaly güýçli baglanyşyklardan ybarat bolandygy sebäpli, bu görnüşli baglanyşyklary, esasanam dartgynly bolmadyk ulgamlarda, funksionallaşdyrmak usullarynyň sanynyň artjakdygyna ynanýaryn. Fotoredoks katalizinde gazanylan ösüşler skelet redaktirlemesinde täze ugurlara hem goşant goşar.”
ALISON WENDLANDT, ORGANIKI HIMIK, MASSAÇUSETS TEHNOLOGIÝA INSTITUTY
Kredit: Justin Knight
“2023-nji ýylda organiki himikler selektiwligiň ekstremal derejesini ýokarlandyrmagyny dowam etdirerler. Men atom derejesindäki takyklygy hödürleýän redaktirleme usullarynyň, şeýle hem makromolekulalary sazlamak üçin täze gurallaryň has-da ösmegine garaşýaryn. Öňler goňşy bolan tehnologiýalaryň organiki himiýa gurallar toplumyna goşulmagy meni ylhamlandyrýar: biokatalitik, elektrohimiki, fotohimiki we çylşyrymly maglumat ylmy gurallary barha standartlaşdyrylýar. Men bu gurallary ulanýan usullaryň has-da gülläp ösmegine we bize hiç haçan mümkin däl diýip pikir etmeýän himiýany getirmegine garaşýaryn.”
Bellik: Ähli jogaplar e-poçta arkaly iberildi.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 7-nji fewraly